trop txt

Tropen Museum 1987

Painting of the entrance in Amsterdam with Moroccan motives. (spraycan/stencils) © Hugo Kaagman

Eind jaren zeventig verzamelde hij patronen op begraafplaatsen van de Merinides, rond de oude Marokkaanse koningsstad Fes, tegelvormen, die hij later tot sjablonen sneed en in verschillende combinaties spoot met een airbrush. De arabische patronen komen voort uit de wiskunde die er al vroeg op een hoog peil was. In gewijde islamitische kunst is het verboden figuratieve beelden te gebruiken. Mozaieken werden overal toegepast om het leven te verrijken. Echter deze moskeevloeren, fonteinen en paleizen werden voorzien van patronen, die werden gelegd uit losse stukjes, als een gigantische puzzel.

Kaagman’s interesse ging uit naar versies hiervan die gemaakt waren als vierkante tegels. In werkplaatsen om de stad Fes bestudeerde hij de fabricatie methode: In vierkante bakjes werd een laag cement gegoten, waarin een ijzeren mal werd gedrukt. Met injectiespuiten werden verschillende kleurstoffen gespoten in de secties, waarna de mal verwijderd werd en de tegel te drogen werd gelegd. Het resultaat is een harde tegel, waarin het patroon slijtvast is. De kleur zit door en door. Deze tegels konden nu ook gebruikt worden als vloertegel en zo trof Kaagman ze ook aan op de Merinide graven. De mooiste ontwerpen heeft hij met zijn sjabloon techniek gestyleerd en in de jaren negentig gedrukt als steendruk. Het zijn traditionele motieven,die zich hebben gehandhaafd door de eeuwen heen

De eerste kunstwerken bestaan vaak uit magische tekens, die geboorte, leven en dood verbeelden. Van vruchtbaarheidsbeelden tot levenstekens, overal ontwikkelden zich symbolen als voorloper van het schrift. Door het vlechten van slaapmatten, het naaien van dierhuiden tot kleding en tenten, het weven van stoffen en het bakken van potten om er water en voedsel in te bewaren ontdekte men overal ter wereld de schoonheid van patronen.

De herhaling van motieven schiep een gevoel van harmonie en beeldde de verbondenheid uit van de verschillende elementen, zoals die in de natuur werden ervaren. Elk motief is een symbool met een bepaalde betekenis, een grondgedachte en beweegreden met voor elke stam een eigen interpretatie. De overeenkomst in motieven over de hele wereld doet vaak denken aan universele tekens, zoals we die nu kennen in de bewegwijzering. Patronen dienden als verfraaiing met een spirituele werking als verafgoding en bescherming. De psychedelische ervaring van het patroon hielp bij het beoefenen van de religie. Ook nu nog zien we het gebruik van mantra's en doolhoftekeningen.