Sarajevo txt

Sarajevo 2000 5 paintings on facades of flats at the renovated frontline in Hrasno.

Kunst in een stad vol met kogelgaten

Kunstenaar Hugo Kaagman werkte een maand in de zinderende zomerhitte van de stad Sarajevo, die zich van de oorlog herstelt, aan vijf reusachtige muurschilderingen. Hij zocht niet de zware symboliek van gebroken geweren of vredesduiven. Wel in de ironie van Delftsblauwe tegels

Hugo Kaagman (1955) had nachtmerries voordat hij aan zijn opdracht in Sarajevo begon. Bang dat-ie van de veertien meter hoge steiger zou vallen. Bang dat spuitbussen zouden ontploffen in de extreme augustustemperaturen. En bovendien, hoe zou de door de oorlog getraumatiseerde Bosnische bevolking reageren op deze "overbodige" luxe?

Voorzien van veiligheidskettingen en een tuigje waarmee hij zich vastketende aan de steiger op wieltjes-in nederland verboden, maar daar het enige dat voorhanden was- ging Kaagman aan het werk. En achteraf moet hij zeggen; het viel alleszins mee. Werken deed hij pas vanaf drie uur 's middags, spuitbussen bleven in de schaduw. En de bevolking? Die toonde zich, naarmate het werk vorderde, steeds enthousiaster. Vijf flats op een rij in de destijds zwaargetroffen wijk Hrasno werden voorzien van een tableau, elk met een doorsnee van zes meter. Door de patronen en motieven doen ze denken aan aardewerk siertegels. Inspiratie putte Kaagman onder meer uit Marokkaanse en Chinese patronen en het werk van de Nederlandse graficus Escher. Het meest verhalend is het in Delfts blauw uitgevoerde tableau Peace Talks."Daarover kreeg ik ook de meeste vragen van de bewoners", zegt Kaagman. "Er staan twee onderhandelaars op die met elkaar aan tafel zitten, onder de kaart van Europa. Eromheen zie je apen die elkaar met speren achterna zitten. Wie die twee dan precies waren, wilden mensen weten. en of het niet slecht bedoeld was. De symbolen liggen daar erg gevoelig".

Het initiatief voor het plan kwam van de stichting CityLink Amsterdam-Sarajevo, die twintig miljoen gulden tot haar beschikking had om zwaarbeschadigde flatgebouwen in sarajevo te herstellen. na de voltooiing zou een kunstwerk niet misstaan, was het idee.

Graffiti

het Amsterdams fonds voor de Kunst gaf de opdracht aan kaagman, die voor de oorlog al verscheidene keren in sarajevo was geweest. In de jaren zeventig maakte hij in de stad naam als graffitikunstenaar. de laatste jaren nam hij veel opdrachten aan in het buitenland; schilderingen op muren in japan en Noorwegen, bussen in brussel en athene en vijftien vliegtuigstaarten voor British Airways.

"Ik vond Sarajevo altijd een stad van extremen", zegt Kaagman."Je hebt het Efteling-achtige van de oude binnenstad, waar de moskee, de synagoge en de koptische kerk naast elkaar staan. Maar het is ook een moderne stad, met een hippe jeugd die heel MTV-minded is.Dat is nog steeds, het swingt er. Maar dan blijkt opeens dat iemand die er heel vrolijk uitziet, in een concentratiekamp heeft gezeten".

"Carpet", 6 - 6m.

Mensen proberen het verleden zo veel mogelijk te vergeten, heeft Kaagman gemerkt."Maar onderhuids broeit het. er is een ingehouden vriendelijkheid. De mensen zijn toch wantrouwend en onzeker. het geweld lijkt zo weer op te kunnen laaien als de vredesmacht SFOR vertrekt". Kaagman vind kunst ineen stad waar nog niet eens alle kogelgaten zijn dichtgesmeerd, geen overbodige luxe. "De inwoners van Sarajevo zijn hard op zoek naar een nieuwe identiteit. Maar eerst moeten ze zich goed voelen, moeten er dingen komen die ze beschouwen als van henzelf. Ze mogen dan moslim zijn, in tegenstelling tot de Serviers, maar zo islamitisch zijn ze nu ook weer niet. Ze spreken geen Arabisch, maar gewoon Servo-Kroatisch en doorspekken dat met woorden als insjaa Allah -als Allah het wil- om aan te geven dat ze moslim zijn".

Bij veel kunstenaars in sarajevo bespeurt Kaagman escapisme. "Dat is misschien nodig om het trauma van de oorlog te verwerken, maar ze dragen daarmee niet veel bij aan de ontwikkeling van een culturele identiteit. Hoewel er uitzonderingen zijn, zoals de kunstenares die een soldaat met een geweer in een loopgraaf fotografeerde en vervolgens een foto maakte can die jongen in precies dezelfde pose, maar dan op het strand, in een korte broek".

"Swans" 6 - 6 m.

Knipoog

Kaagman heeft gewaakt voor te zware symboliek in zijn tableaus. Geen gebroken geweren of vredesduiven. "Het moest een beetje vrolijk blijven, maar wel betekenis hebben. Zo staan de zwaluwen in Vogels voor vrijheid en is tapijt, met z'n groene bladvormen, rode tulpen en kader van gevlochten, abstracte vormen, "een vriendelijke knipoog" naar de islam.

De ontwerpen maakte Kaagman thuis, waar hij ook de sjablonen uitvwergrootte tot metershoge constructies die opgeklapt mee konden in het vliegtuig. Eenmaal aangekomen in Sarajevo bepaalde hij met tape, touw en linealen waar op de muur de afbeeldingen moesten komen. Vervolgens was het een kwestie van de vlakken inkleuren.

"Ik zie het wel als een proeve van bekwaamheid", zegt Kaagman. "Het was voor het eerst dat ik zo'n schaalvergroting maakte. dat had ik veel eerder moeten doen, dan had ik het in Sarajevo nog veel groter gemaakt".

Truska Bast Het Parool, vrijdag 13 oktober 2000.

"Fishes" 6 - 6m.

Amsterdamse kunstenaar maakt muurschilderingen in Hrasno, de voormalige frontlinie van Sarajevo.

Ron Miltenburg, 18 augustus 2000, Sarajevo.

De steigers aan de Porodice Robar zijn weg. De laatste van vijf muurschilderingen werd afgelopen vrijdagochtend zichtbaar voor buurbewoners en voorbijgangers. Zes verdiepingen boven de grond, en dan nog eens zes verdiepingen de hoogte in, volgen de decoratieve beelden elkaar op. Een stripverhaal lijkt het, met een korte leespauze tussen elk der vijf fats.

De afgelopen jaren hadden er vaker steigers gestaan. Herstel van de zwaar beschadigde woonflats aan de voormalige frontlinie had eerste prioriteit. CityLink Amsterdam-Sarajevo zorgde voor bestekken, materialen en werkkracht. Maar het was de zelfredzaamheid van de bewoners die de Amsterdamse kunstenaar Hugo Kaagman ertoe bracht een opdracht aan te nemen van het Amsterdamse Fonds voor de Kunst. De voorgelegde schetsontwerpen hadden inmiddels ook de instemming van de Bosnische autoriteiten. De keuze voor Kaagman is niet toevallig. Voor de oorlog is hij hier meerdere malen geweest. Ook de dagelijkse TV beelden staan hem op het netvlies. De combinatie van machteloze verwoesting en hoopvol verzet. Daarna van bevrijding en wederopbouw. Opvallend genoeg refereert slechts ėėn van de tableaus direct aan de Bosnische oorlog. Het is een versie van een schilderij, dat Kaagman maakte in 1993. In het midden zitten twee onderhandelaars te praten aan een tafel voor een kaart van Europa. Erom heen rennen apen met stokken achter elkaar aan om te vechten. De boodschap is duidelijk.

"Birds" 6 - 6m.

Het beeld is uitgevoerd in de typisch Delft’s Blauw, zoals je wel ziet in Nederlandse tegeltableaus waarin de vaderlandse geschiedenis zonder enige ironie wordt uitgebeeld.

Alle vijf decoraties op de flats zijn vormgegeven alsof ze op keramische voorwerpen zijn aangebracht. Aardenwerk tegels of schotels, dagelijkse gebruiksvoorwerpen die in vrijwel elke cultuur worden voorzien van patronen en motieven. Dergelijke voorwerpen gaan gewoonlijk van hand tot hand, van oog tot oog, en vormen onbewust een groot deel van onze visuele wereld. Je herkent wat het is, maar bij een eventuele diepere betekenis sta je eigenlijk niet meer stil. De immens grote tableaus en schotels op de vijf kleurige flats vangen het oog ook telkens even.

De voorbijganger bepaalt de volgorde zelf. Slaat er soms een over, kijkt nog eens om, steekt misschien de straat over, heeft een overzicht, praat ondertussen met ander, luistert naar zijn walkman, denkt aan voorbije jaren, droomt voor zich uit. Je beweegt je op straat alsof je meespeelt in een videoclip die je zelf regisseert. Telkens zijn die stilstaande patronen en motieven er door heen gesneden. Wat eerst alleen decoratie is, krijgt door zijn onverwachte grootte betekenis. De "Vogels" op de eerste flat zijn een schotelvorm in zwart en blauw. De twee zwaluwen staan symbool voor vrijheid. De zwaluwen, een mannetje en een vrouwtje kondigen meestal de lente aan. Het spreekt de hoop uit voor een blijvende vrede.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Peace talks (6 - 6 m.)

-------------------------------------------------------------------------------------------------

De schildering op de tweede flat is een soort vierkant "Tapijt". Het is een compositie gebaseerd op Marokkaanse tegelvormen, met groene bladvormen en rode tulpen in een kader van gevlochten abstracte vormen. Het spreekt de liefde uit voor sterke decoratieve patronen en het is tegelijk een vriendelijke knipoog naar de Islam.

De vierde schildering is getiteld "Zwanen" en uitgevoerd in zwart en wit met een blauw kader. Het is direct geïnspireerd op het werk van de Nederlandse graficus M.C. Escher, die in de vorige eeuw uitgebreid studie deed naar onmogelijke vormen en figuratieve patronen. Het zijn twee zwanen die in elkaar passen als in een puzzel. De achtergrond wordt voorgrond in deze patroon. Erom heen is een Delftsblauw kader van plantaardige motieven. Deze compositie is gemaakt om een culturele band tot uitdrukking te brengen tussen de culturen van Nederland en Bosnië en Herzegovina.

De vijfde schildering heet "Vissen" en is een schotelvorm in geel en blauw, zilver, wit en zwart. Drie vissen zwemmen omgeven door luchtbellen in het blauwe water. Erom heen is een patronenrand met Chinese meandervormen. Het is een helder gekleurd werk dat boven de bushalte van de trolleybus wat afleiding moet geven en verwijst naar de eerste schildering.

Amsterdamski umjetnici slikaju crteže na

zidovima zgrada u naselju u Sarajevu

Kaagman in Mostar, in front of the destroyed bridge, 2000.

Sarajevo 2000 - HUGO KAAGMAN (1955, Haarlem, Holandija), je poznati Holandski umjetnik koji je krajem sedamdesetih godina stekao ime kao grafit umjetnik crtajući ulice Amsterdama. Tehniku koju koristi sam je pronašao. On reže šablone iz fotografija i slika koje ispunjava sa airbrush-om i sprejem. Njegov rad inspirisan je uzorcima iz različitih svjetskih kultura i prikazima iz medija.Kaagman koristi dosta Arapske motive zadnjih deset godina u svojim crtežima. Delft Plavi patron, kojim prikazuje ponekad ironičan pogled na svijet.

On izrađuje keramiku i kompijuterske grafike. Izlagao je u Holandiji .Njemačkoj i Americi radeći na otvorenim prostorima.Zidovi u Japanu; Norveškoj i Antilima.Autobusi u Briselu i Atini i šezdeset metara dug zid u zračnoj luci Schipol(Holandija), kao i repovi aviona British Airwaysa

Skele u ulici Porodice Ribar su sklonjene. Posljednji od pet crteža na zidovima prošlog petka ujutro postao je vidljiv za stanovnike i prolaznike. Šest spratova iznad zemlje i šest spratova u visinu, slijede dekorativni prizori jedan iza drugog. Sve liči na priču iz stripa,sa kratkim tekstualnim pauzama između svake od pet zgrada.

Posljednjih godina skele su bile češće postavljane.Popravak teško oštećenih zgrada na bivšoj liniji razdvajanja imale su prve prioritet City Link Amsterdam-Sarajevo pobrinuo se za projekt menadžment, materijal i radnu snagu. Ali samoorganizacijom života stanovnika Amsterdamski umjetnik Hugo Kaagman,bio je motivisan da prihvati ponudu od Amsterdamskog Fonda za Umjetnost. Ponuđene dizajnirane skice bile su automatski prihvaćene od Bosanskih vlasti.

Izbor Kaagmana nije slučajan. Prije rata dolazio je nekoliko puta.Također svakodnevni TV prikazi bili su mu stalno pred očima. Kombinacija bespomo-ćnosti, pustošenja i otpora punog nade.Poslije toga oslobođenje i dalja izgradnja.

Upečatljivo je da samo jedan od prikaza upućuje na Bosanski rat.To je verzija koju je Kaagman napravio 1993 godine.U sredini sjede dva pregovarača raz-govarajući za stolom ispred karte Europe.Okolo su majmuni koji trče sa štapovima da bi se borili. Poruka je jasna.

Prizor je napravljen u tipičnoj boji Delft Plavoj,kakav se može vidjeti na prizorima iz Holandije rađenim na keramičkim pločicama gdje je istorija otadžbine prikazana bez ikakve ironije.

Svih pet dekoracija ocrtava se u obliku u kakvom se rade keramički predmeti.

Bascarsija, the centre of the old city.

Keramičke ploćice,zdjele i svakodnevno upotrebljavani predmeti koje gotovo svaka kultura sadrži, uzorke i motive.Ovakav uzorak ide od ruke do ruke ,od oka do oka i oblikuje bez svijesti jedan veliki dio našeg vizuelnog svijeta. Možeš prepoznati šta je, ali ne razmišljaš o njegovom dubljem značenju.

Ogromni četvrtasti i tanjirasti prizori na pet zgrada svaki put za kratko skreću pažnju. Prolaznik određuje sam njihov redosljed. Je li mu neki promakao,pog-ledaće još jednom, preći će možda ulicu,ukazaće mu se pogled,razgovaraće s nekim između ostalog, slušaće walkman, pomisliće na protekle godine, sanjarit će.

Hodaš ulicom kao u videoclipu koji sam režiraš.Svaki put kao da su nepokretne slike i motivi smontirani.Na prvi pokret je samo dekoracija, koja će zbog svoje veličine dobiti neočekivano znaćenje.

"PTICE" na prvoj zgradi u tanjirastom obliku su crno – plave.Dvije lastavice prikazuju simbol slobode.Lastavice,mužijak i ženka najavljuju proljeće.Govo-re o nadi u postojeći mir.

Crtež na drugoj zgradi “ĆILIM” je četvrtast.To je kompozicija bazirana u Marokanskom stilu , u pločica formi,sa zelenim listovima i crvenim tulipanima u kadru isprepletenim u apstraktnoj formi.Govoreći ljubavlju iz upečatljivog prikaza, a u isto vrijeme prijateljski namigujući na Islam.

Strolling public every evening on the Marsala Tita.

Četvrti prikaz je nazvan “LABUDOVI” i urađen je u crnoj ,bijeloj i plavoj boji.Direktno je inspirisan radom Holandskog grafičara M.C. Escher, koji je u prošlom stoljeću u opširnim studijima istražio nemoguće forme i figurativne prikaze. To su dva labuda uklopljena kao u slagalici.Pozadina u ovom prikazu izbija u prvi plan.Rub je u Delft Plavoj boji i prikazuje biljne motive. Ova kompozicija je napravljena da poveže kulture Holandije i Bosne i Hercegovine.

Peti crtež zove se “RIBE”.On je u tanjirastom obliku urađen u žutoj,plavoj,srebrnoj,bijeloj i crnoj boji.Tri ribe plivaju u plavoj vodi okružene mjehurićima. Okolo je rub sa Kineskim krivudavim oblicima.To je jedan svijetlo urađen crtež koji sa gornje stanice za trolejbus daje znak i upućuje na prvi crtež.

WANTED: Dead or alive !

Milosevič Mladič Karadzič

ΡΕΠУБЛИΚУ СРΠСΚУ