Door Indira Zuko                    (www.wijnu.nl) november 2007

     Onderweg naar huis in de trein was ik half in slaap aan het vallen…Ik kon de route haast dromen dus ik wist ook hoe laat ik het alarm op mijn telefoon moest zetten om op tijd bij Schiphol uit te stappen. Met een half oog open zag ik dat we bij station Rai waren aangekomen en daar was het dan: ‘het kritische huisje’ zoals ik het zelf heb genoemd. Een klein pandje grotendeels van top tot bodem bestaand uit glas op spoor 1/2. Te bewonderen vanuit de trein.
    Op de ramen hingen pakkende prenten die de actualiteit van onze samenleving weerspiegelde. Ze maakten me aan het lachen. Het waren gepresenteerde feiten ondersteund met de mening van het volk en een smeltkroes van stijlen: van Westers tot niet-westers, spottend, kritisch, modern, burgerlijk, avant-gardisch met veel aandacht voor het artistieke tot stand gebracht.
Ik werd nieuwsgierig. Welke man,vrouw, organisatie zorgt voor dit entertainment van honderden reizigers?? De kunstenaar Hugo Kaagman bleek dit werk te hebben gemaakt. Ik maakte een afspraak voor een interview met hem op de dag van de Internationale Vrede, geen beter moment om het over de democratie te hebben te hebben toch?!
    Voordat ik het interview afnam verdiepte ik me in de geschiedenis van deze kunstenaar. Hier een paar need-to-know feiten over de ´Godfather van de sjabloonkunst´.

    Hugo Kaagman studeerde Sociaal Geografie van 1973 tot 1976 aan de Universiteit van Amsterdam. In die periode ontwikkelde hij zijn eigen graffiti style, was hij lid van de Amsterdamse punk- en kraakbeweging en medeoprichter van de Koekrant en de punkclub DDT666.
In de jaren zeventig en tachtig hield hij zich vooral bezig met graffiti, de laatste jaren maakt hij vooral gebruik van penselen en airbrush. Tot 1985 was hij vooral actief in Amsterdam.
Hij heeft heel wat afgereisd, hij kwam in landen zoals, Senegal, Marokko, voormalig Joegoslavië waar hij geïnspireerd raakte door de vormen, motieven en patronen. Dit inspireerde hem weer om uit te zoeken wat echt Nederlands is. Zijn eigen interpretatie van Delfts Blauw, ook wel ´Shocking Blue´ genoemd, is zijn meest bekende werk.
Hugo’s werk toont een smeltkroes van culturen. Hij wilt hiermee alle vooroordelen van verschillende culturen en meningen naar voren halen om het bespreekbaar te maken. Een paar bekende werken van Hugo zijn: het Melkmeisje op het Rijksmuseum, graffiti tekening op Waterloopleinmarkt en op Schiphol een geschilderde muur van 65 meter. Voor meer info check www.kaagman.nl of www.artkitchen.nl

Hoe bent u bij Station Rai terecht gekomen?

Ik was bezig met een opdracht voor ProRail bij het Centraal Station, daar ben ik anderhalf jaar terug via een collega aan het pand gekomen. Zij had het pand al enkele keren verhuurd aan verschillende kunstenaar, maar die konden niet zo goed tegen de drukte van het station.

Wat voor soort kunstenaar bent u?

Ik ben begonnen met graffiti in de jaren zeventig, toen werd Amsterdam gezien als het beginpunt van de verandering in de wereld; alles was hier mogelijk. Iedereen ging tot het uiterste. Er waren geen regels, je was vrij in je kunst en dat is hetgeen wat me het meest aansprak. Ik maak kunst om kunst te maken, ik gebruik associaties uit de maatschappij om mensen te laten reageren. Kunst is communicatie en als het niet communiceert, is het zinloos.

U bent begonnen met graffiti, tegenwoordig krijgen graffers flinke boetes als ze worden gepakt. Hoe kijkt u daar tegen aan?

Als het stiekem gebeurt, is het graffiti. Als het in opdracht gebeurt, is het kunst dat is de bekende twee maten moraal. Ik vind het prachtig als een kale muur wordt omgetoverd tot een onderdeel van zijn omgeving. Street art vind je niet alleen op muren, het zit in kleding, schoenen, alles zit er vol mee dat kan niet beperkt worden. Ik vindt wel dat je van monumenten moet afblijven.

Als u Nederland zou moeten presenteren in de vorm van een kunstwerk hoe zou u dat doen?

Dat heb ik al een beetje gedaan. Dat is de tijd geweest dat ik naar andere landen was geweest en toen ging ik me afvragen wat nou echt typisch Nederlands is. Dat was het begin van de Delfts Blauw periode. Vroeger mocht je niet te veel laten zien dat je van je land houd, dat werd gezien als nationalisme, dat maakt het alleen leuker voor mij. Nederland is voor mij molens, dijken en de gezelligheid. Dat heb ik op verschillende manieren terug gebracht met Delfts Blauw in vormen van muurschilderingen, maar ook handwerken.

Vindt u dat Nederland zijn originele identiteit verliest met de verschillende culturen in ons land?

Ik ben een voorstaander van de multiculturele samenleving, en ik denk ook dat het prima samen gaat. New York is een goed voorbeeld hiervan. Het enige wat er moet gebeuren is dat de probleemgevallen worden aangepakt.

Kan het vasthouden aan de eigen cultuur een obstakel zijn in een multiculturele samenleving?

Ik vind niet dat je afstand moet doen van je cultuur, maar je zal je wel aan moeten passen in het land waar je woont. Als ik op reis ga probeer ik ook hetzelfde te doen. Voor een allochtoon moet het juist een motivatie zijn om het beste van zichzelf te kunnen laten zien ondanks dat ze anders over sommige dingen kunnen denken.

Vindt u dat autochtonen te snel zeggen dat allochtonen criminelen het land moeten verlaten ondanks dat ze bijgedragen hebben aan de rijke geschiedenis van Nederland? Zoals Surinamers, Antillianen, Turken en Marokkanen.

Ik vind dat als je hier bent geboren je ook hier hoort. Dit in vergelijking met de neonazi’s die hier geboren en getogen zijn. Zij zijn ook oorzaak van sommige frustraties maar die kunnen ook niet naar een ander land overbrengen. Maar als je pas in Nederland bent en je veroorzaakt onrust vind ik wel dat je weggestuurd mag worden.

Wat vindt u van het feit dat Nederland de laatste jaren steeds meer op Amerika is gaan lijken?

De Amerikaanse mentaliteit is net doen of je alles bent ook al ben je dat niet. In Nederland wordt het je gegund of niet. Ik vind het jammer dat de Amerikaanse mentaliteit regeert, maar zoals ze zeggen “the love for money is the root of evil”. Nederland is een bureaucratisch land. Als je als gewone burger iets doet weten ze je te vinden, maar wanneer ik geld krijg van de belastingdienst kan ik daar jaren op wachten. Het gaat steeds meer op het voormalige Oostblok lijken, we krijgen steeds minder terwijl we meer moeten betalen. Ik krijg een boete voor het rijden met een kapot licht, maar de AIVD raakt usb-sticks en koffers kwijt met geheime informatie! Vrijheid wordt steeds meer beperkt. Ik zelf denk dat Afrika het land van de toekomst is, tot nu toe is dat nog het puurst.

Hebben de media een verantwoordelijkheid volgens u?

Ik denk dat heel veel kranten naar de verkoop kijken. Hierbij halen ze soms dingen uit hun verband om sensatie te benadrukken. Enkelen belichten wel alle kanten van een verhaal en zetten zich in voor de waarheid.

Vandaag is het de Internationale dag van de Vrede. Hoe denkt u dat wij als een multiculturele samenleving in vrede aan de toekomst kunnen bouwen?

Ik denk dat we veel hebben geleerd van de Wereldoorlogen en de oorlogen die vandaag nog gevoerd worden. Ik denk niet dat zoiets het uitroeien van joden zich nog een keer zal herhalen. Mijn ouders zeiden vroeger tegen mij als het je hier niet bevalt, ga je maar weg en toen ging ik ook twee keer nadenken voordat ik iets deed. Ik denk dat we dezelfde methode kunnen toepassen in onze samenleving.

Waar beginnen veranderingen?

Als je naar de geschiedenis kijkt zie je dat de jeugd de eerste is die voor verandering opkomen, dat zal ook wel altijd zo blijven. De ouderen zijn een beetje stug, die zijn al gewend aan hun routine. Muziek speelt hier ook een grote factor in, jongeren worden veelal door muziek bereikt en meestal is het niet de muziek waar de oudere generaties naar luistert.